Ενδοπορικό Καρκίνωμα In Situ (DCIS: Ductal Carcinoma In Situ)
Το ενδοπορικό καρκίνωμα ανακαλύπτεται συχνότερα μέσα από ύποπτες μικροαποτιτανώσεις στη μαστογραφία.
Με τον όρο in situ καρκίνωμα αναφερόμαστε σε πάθηση όπου τα κύτταρα με κακοήθεια περιορίζονται στο επιθήλιο του πόρου (πορογενές). Ο χρόνος κατά τον οποίο το πορογενές καρκίνωμα θα εξελιχθεί σε in situ καρκίνωμα διηθητικό εξαρτάται από τα πορίσματα των ιστολογικών εξετάσεων (με πιο επιθετικό τον τύπο comedo) και το βαθμό διαφοροποίησης (grade).
Η μαστογραφία είναι η απεικονιστική εξέταση που συνήθως επιβεβαιώνει την ύπαρξη ενδοπορικής προκαρκινωματώδους αλλοίωσης, ενώ πιο σπάνια το εύρημα αυτό εντοπίζεται από το υπερηχογράφημα ή από την κλινική εξέταση, τη στιγμή που η μαγνητική μαστογραφία δεν ενδείκνυται ως εξέταση για την ανεύρεση βλάβης in situ.
Στη μαστογραφία η τυπική εικόνα απεικονίζει την παρουσία συρρεουσών μικροαποτιτανώσεων που δεν είχαν εντοπιστεί (δεν υπήρχαν) σε προγενέστερη εξέταση. Σπανιότερα, η διάγνωση προκαρκινωματώδους βλάβης μπορεί να εντοπιστεί τυχαία ως εύρημα σε βιοψία μαστού για ανάλυση κάποιου καλοήθους μορφώματος όπου σε τυχαία θέση του παρασκευάσματος εντοπίζεται η ενδοπορική (προκαρκινωματώδης) αλλοίωση, η οποία δεν είχε απεικονιστεί καθόλου στον απεικονιστικό έλεγχο.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση του ενδοπορικού καρκινώματος in situ εξαρτάται από την έκταση της βλάβης και τον βαθμό (grade) κακοήθειας, με πληθώρα θεραπευτικών επιλογών. Σε αυτές περιλαμβάνονται, η χειρουργική αφαίρεση επί υγιών ορίων σε συνδυασμό με ακτινοθεραπεία, προσθήκη ορμονοθεραπείας με ταμοξιφαίνη έως και μαστεκτομή με ταυτόχρονη αποκατάσταση και χορήγηση ταμοξιφαίνης εφόσον είτε η έκταση του όγκου είναι μεγαλύτερη των 4 εκατοστών, είτε η βλάβη είναι πολυεστιακή (εμφανίζεται σε πολλά τεταρτημόρια), ή η διαφοροποίηση είναι υψηλή ή υπάρχουν στοιχεία τύπου comedo. Η χορήγηση ταμοξιφαίνης εξαρτάται από την έκφραση ή όχι οιστρογονικών και προγεστερονικών υποδοχέων στο ενδοπορικό καρκίνωμα. Όλες οι προαναφερόμενες θεραπευτικές επιλογές συνιστούν τα κριτήρια Van Nuys βάσει των οποίων λαμβάνονται οι θεραπευτικές αποφάσεις που αφορούν στην αντιμετώπιση του in situ καρκινώματος. Σε κάθε περίπτωση, η θεραπεία που θα αποφασιστεί τελικώς θα πρέπει να είναι εξατομικευμένη δεδομένου ότι ο κάθε ασθενής συνιστά μια ξεχωριστή περίπτωση, όπου θα λαμβάνονται υπόψη όλα τα δεδομένα της νόσου αλλά και των προσωπικών ιδιαιτεροτήτων της κάθε ασθενούς (μέγεθος μαστού, επιθυμία ασθενούς, ηλικία, κληρονομικό ιστορικό κ.λπ.).
Νόσος Paget
Μια σπάνια πάθηση που αποτελεί μόλις το 1% του συνόλου των καρκίνων του μαστού. Εμφανίζεται ως μια εκζεματοειδής και ελκωτική αλλοίωση της θηλής η οποία στην εξέλιξη της νόσου μπορεί να επεκταθεί στην άλω και στο παρακείμενο δέρμα. Η νόσος Paget συνοδεύεται σχεδόν πάντα από καρκίνωμα μέσα στο μαζικό παρέγχυμα. Στις μισές των περιπτώσεων που διαγιγνώσκεται το καρκίνωμα βρίσκεται κάτω από το σύμπλεγμα θηλής (θηλαίας άλω), ενώ στο υπόλοιπο 50% αναμένεται να εμφανιστεί κακοήθεια μαστού σε οποιοδήποτε άλλο σημείο του μαστού στα επόμενα 2 με 3 χρόνια. Από τα καρκινώματα αυτά το 60% χαρακτηρίζεται ως διηθητικό με το 40% να είναι in situ. Η θεραπευτική αντιμετώπιση της Paget συνιστά μαστεκτομή και λεμφαδένα φρουρό (για την εξακρίβωση τυχόν μετάστασης) σε συνδυασμό με αποκατάσταση.
Τι σημαίνει in situ
Ο λατινικός όρος in situ σημαίνει «στη θέση του». Στο ενδοπορικό καρκίνωμα in situ τα παθολογικά κύτταρα βρίσκονται μέσα στους γαλακτοφόρους πόρους και δεν έχουν διαπεράσει το τοίχωμά τους, τη βασική μεμβράνη. Όσο παραμένουν εκεί, δεν μπορούν να κάνουν μεταστάσεις.
Γι’ αυτό η κατάσταση κατατάσσεται ως στάδιο 0 στη σταδιοποίηση του καρκίνου του μαστού και περιγράφεται συχνά ως η πρωιμότερη μορφή του. Δεν εξελίσσονται όλες οι περιπτώσεις σε διηθητικό καρκίνο, αλλά σήμερα δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε με βεβαιότητα ποιες θα το κάνουν, και αυτός είναι ο λόγος που αντιμετωπίζεται.
Πρόγνωση
Η πρόγνωση του ενδοπορικού καρκινώματος in situ είναι εξαιρετική. Στόχος της αντιμετώπισης δεν είναι να σταματήσει μια νόσος που έχει ήδη εξαπλωθεί, αλλά να προληφθεί η εξέλιξη σε διηθητικό καρκίνο και η τοπική υποτροπή.
Η αντιμετώπιση σήμερα
- Χειρουργική αφαίρεση με ελεύθερα όρια, συνήθως με επέμβαση διατήρησης του μαστού, και συχνά ακτινοθεραπεία μετά. Επειδή η βλάβη συνήθως δεν ψηλαφάται, ο εντοπισμός γίνεται με συρμάτινο οδηγό.
- Μαστεκτομή, όταν η βλάβη είναι εκτεταμένη ή πολυεστιακή, με δυνατότητα άμεσης αποκατάστασης.
- Ορμονοθεραπεία, όταν η βλάβη εκφράζει ορμονικούς υποδοχείς, για τη μείωση του κινδύνου υποτροπής.
Δύο σημεία διαφέρουν από τον διηθητικό καρκίνο. Η χημειοθεραπεία δεν έχει θέση, αφού δεν υπάρχει διηθητικό στοιχείο. Και η βιοψία λεμφαδένα φρουρού συνήθως δεν χρειάζεται μετά από επέμβαση διατήρησης, ενώ γίνεται όταν επιλέγεται μαστεκτομή ή όταν υπάρχει υποψία διηθητικής νόσου.
Ενεργός παρακολούθηση: τι ερευνάται
Επειδή το χαμηλού κινδύνου ενδοπορικό καρκίνωμα δεν εξελίσσεται πάντα, μελέτες όπως η COMET εξετάζουν αν σε επιλεγμένες γυναίκες η στενή παρακολούθηση μπορεί να αντικαταστήσει το χειρουργείο. Στα πρώτα δύο χρόνια, σε γυναίκες με ορμονοευαίσθητο ενδοπορικό καρκίνωμα βαθμού 1 ή 2, τα ποσοστά εμφάνισης διηθητικού καρκίνου δεν ήταν χειρότερα με την παρακολούθηση.
Πρόκειται όμως για ερευνητική προσέγγιση με μικρό ακόμη χρόνο παρακολούθησης, και δεν αποτελεί σήμερα καθιερωμένη θεραπεία.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι το ενδοπορικό καρκίνωμα in situ;
Είναι κατάσταση όπου παθολογικά κύτταρα βρίσκονται μέσα στους γαλακτοφόρους πόρους του μαστού χωρίς να έχουν διαπεράσει το τοίχωμά τους. Κατατάσσεται ως στάδιο 0 και ανακαλύπτεται συνήθως μέσα από μικροαποτιτανώσεις στη μαστογραφία.
Τι σημαίνει in situ;
Σημαίνει «στη θέση του». Δηλώνει ότι τα κύτταρα παραμένουν εκεί όπου αναπτύχθηκαν και δεν έχουν διηθήσει τον γύρω ιστό.
Είναι ιάσιμο το in situ καρκίνωμα του μαστού;
Ναι. Η πρόγνωση είναι εξαιρετική, και η αντιμετώπιση στοχεύει στο να προληφθεί η εξέλιξη σε διηθητικό καρκίνο και η τοπική υποτροπή.
Πώς αντιμετωπίζεται ο καρκίνος του μαστού in situ;
Με χειρουργική αφαίρεση με ελεύθερα όρια, συνήθως ακολουθούμενη από ακτινοθεραπεία, ή με μαστεκτομή όταν η βλάβη είναι εκτεταμένη. Όταν εκφράζει ορμονικούς υποδοχείς, μπορεί να προστεθεί ορμονοθεραπεία. Χημειοθεραπεία δεν χρειάζεται.
Χρειάζεται ακτινοθεραπεία στο in situ καρκίνωμα;
Μετά από επέμβαση διατήρησης του μαστού, η ακτινοθεραπεία συνήθως συστήνεται γιατί μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις πολύ χαμηλού κινδύνου η απόφαση εξατομικεύεται.
Πηγές
- The ASCO Post, Some Patients With Low-Risk Ductal Carcinoma In Situ May Be Able to Avoid Surgery. https://ascopost.com/issues/january-25-2025/some-patients-with-low-risk-ductal-carcinoma-in-situ-may-be-able-to-avoid-surgery/
- European Society for Medical Oncology, Active monitoring promising for women with low-risk ductal carcinoma in situ. https://esmo.org/oncology-news/active-monitoring-promising-for-women-with-low-risk-ductal-carcinoma-in-situ
- American Journal of Roentgenology, Breast Cancer Staging: Updates in the AJCC Cancer Staging Manual, 8th Edition. https://www.ajronline.org/doi/full/10.2214/AJR.20.25223