Τι είναι οι αποτιτανώσεις του μαστού
Οι αποτιτανώσεις είναι μικροσκοπικές εναποθέσεις ασβεστίου μέσα στον ιστό του μαστού. Δεν ψηλαφώνται, δεν πονούν και δεν γίνονται αντιληπτές με κανέναν τρόπο. Εντοπίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη μαστογραφία, όπου εμφανίζονται ως λευκά στίγματα.
Είναι εξαιρετικά συχνό εύρημα και στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων είναι απολύτως καλοήθεις. Η σημασία τους δεν κρίνεται από την παρουσία τους αλλά από τη μορφή και την κατανομή τους.
Μακροαποτιτανώσεις και μικροαποτιτανώσεις
- Οι μακροαποτιτανώσεις είναι μεγαλύτερες, χονδρές εναποθέσεις. Σχετίζονται με τη φυσιολογική γήρανση του μαζικού αδένα, με παλαιότερες φλεγμονές, με τραύμα ή με εκφυλισμένα ινοαδενώματα και θεωρούνται καλοήθεις.
- Οι μικροαποτιτανώσεις είναι πολύ μικρότερες. Και αυτές συνήθως είναι καλοήθεις, όμως ορισμένες μορφές τους χρειάζονται διερεύνηση, γιατί μπορεί να συνοδεύουν προκαρκινικές αλλοιώσεις ή πρώιμο καρκίνο.
Ο ακτινολόγος δεν μετράει απλώς πόσες υπάρχουν. Αξιολογεί το σχήμα τους, το μέγεθός τους, το αν μοιάζουν μεταξύ τους και, κυρίως, τον τρόπο με τον οποίο είναι διατεταγμένες μέσα στον μαστό.
Πότε οι μικροαποτιτανώσεις θεωρούνται ύποπτες
Ανησυχητικά χαρακτηριστικά θεωρούνται:
- Η πλειομορφία, όταν δηλαδή διαφέρουν μεταξύ τους σε μέγεθος και σχήμα.
- Η λεπτή γραμμοειδής ή διακλαδιζόμενη μορφή, που ακολουθεί τη διαδρομή των γαλακτοφόρων πόρων.
- Η συρρέουσα κατανομή, δηλαδή η συγκέντρωση πολλών μικροαποτιτανώσεων σε μικρή έκταση.
- Η γραμμική ή τμηματική διάταξη, που αντιστοιχεί σε ένα ανατομικό τμήμα του αδένα.
- Η εμφάνιση νέων μικροαποτιτανώσεων σε σχέση με προηγούμενη μαστογραφία.
Αντίθετα, οι διάσπαρτες, αμφοτερόπλευρες και όμοιες μεταξύ τους αποτιτανώσεις είναι κατά κανόνα καλοήθεις και δεν απαιτούν καμία ενέργεια πέρα από τον προγραμματισμένο προληπτικό έλεγχο.
Η κλίμακα BI-RADS
Για να περιγράφουν με κοινή γλώσσα τα ευρήματα, οι ακτινολόγοι χρησιμοποιούν την κλίμακα BI-RADS. Κάθε κατηγορία αντιστοιχεί σε διαφορετική πιθανότητα κακοήθειας και, κυρίως, σε διαφορετική σύσταση:
- BIRADS 0: η εξέταση είναι ατελής. Χρειάζονται συμπληρωματικές λήψεις, υπέρηχος ή σύγκριση με παλαιότερες εξετάσεις.
- BIRADS 1: αρνητική εξέταση, χωρίς ευρήματα. Συνεχίζεται ο τακτικός έλεγχος.
- BIRADS 2: σαφώς καλόηθες εύρημα, όπως καλοήθεις αποτιτανώσεις ή ινοαδένωμα. Συνεχίζεται ο τακτικός έλεγχος.
- BIRADS 3: πιθανότατα καλόηθες, με πιθανότητα κακοήθειας μικρότερη του 2%. Συνιστάται επανέλεγχος σε έξι μήνες.
- BIRADS 4: ύποπτο εύρημα. Συνιστάται βιοψία. Υποδιαιρείται σε 4Α με χαμηλή υποψία, 4Β με μέτρια και 4Γ με υψηλή.
- BIRADS 5: εικόνα ισχυρά ενδεικτική κακοήθειας, με πιθανότητα άνω του 95%. Απαιτείται βιοψία και σχεδιασμός αντιμετώπισης.
- BIRADS 6: επιβεβαιωμένη με βιοψία κακοήθεια, η οποία παρακολουθείται ή αντιμετωπίζεται.
Το BIRADS δεν είναι διάγνωση. Είναι κατηγοριοποίηση εικόνας, που οδηγεί στην επόμενη ενέργεια.
BIRADS 4 και BIRADS 5: τι σημαίνει πρακτικά
Η κατηγορία 4 καλύπτει ένα ευρύ φάσμα. Στο 4Α η πιθανότητα κακοήθειας είναι μικρή, ενώ στο 4Γ είναι υψηλή. Και στις δύο περιπτώσεις όμως η σύσταση είναι η ίδια: βιοψία, γιατί μόνο αυτή απαντά με βεβαιότητα.
Στο BIRADS 5 η εικόνα είναι ισχυρά ενδεικτική κακοήθειας, αλλά και εκεί η βιοψία προηγείται. Δεν γίνεται καμία θεραπευτική επέμβαση χωρίς ιστολογική επιβεβαίωση.
Τι ακολουθεί μετά το πόρισμα
Όταν εντοπιστούν ύποπτες μικροαποτιτανώσεις, η διερεύνηση προχωρά κλιμακωτά:
- Συμπληρωματικές μεγεθυντικές λήψεις, ώστε να αποτυπωθούν καθαρά η μορφή και η έκτασή τους.
- Στερεοτακτική βιοψία με μαστογραφική καθοδήγηση, συνήθως με σύστημα υποβοήθησης κενού, που είναι η μέθοδος εκλογής για τις μικροαποτιτανώσεις.
- Ακτινογραφία του παρασκευάσματος, ώστε να επιβεβαιωθεί ότι οι αποτιτανώσεις πράγματι περιλαμβάνονται στο δείγμα που ελήφθη.
- Τοποθέτηση μεταλλικού clip στο σημείο της βιοψίας, για να αναγνωρίζεται η περιοχή στη συνέχεια.
Αν το πόρισμα δείξει άτυπη αλλοίωση ή in situ καρκίνωμα, ακολουθεί χειρουργική αφαίρεση της περιοχής, συνήθως με τη βοήθεια συρμάτινου οδηγού, αφού η βλάβη δεν ψηλαφάται.
Μικροαποτιτανώσεις και ενδοπορικό καρκίνωμα
Οι μικροαποτιτανώσεις είναι ο συχνότερος τρόπος με τον οποίο ανακαλύπτεται το ενδοπορικό καρκίνωμα in situ, μια προκαρκινωματώδη κατάσταση όπου τα κύτταρα παραμένουν εντός των πόρων και δεν έχουν διηθήσει.
Αυτός είναι και ο λόγος που δίνεται τόση σημασία σε ένα εύρημα που δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα: εντοπίζει τη νόσο σε στάδιο όπου η αντιμετώπιση είναι απλούστερη και η πρόγνωση εξαιρετική.
Συχνές ερωτήσεις
Οι μικροαποτιτανώσεις σημαίνουν καρκίνο;
Όχι. Στη μεγάλη πλειονότητά τους είναι καλοήθεις. Μόνο συγκεκριμένες μορφές και κατανομές θεωρούνται ύποπτες και οδηγούν σε βιοψία.
Τι σημαίνουν οι συρρέουσες μικροαποτιτανώσεις;
Ότι πολλές μικροαποτιτανώσεις είναι συγκεντρωμένες σε μικρή έκταση, αντί να είναι διάσπαρτες. Η κατανομή αυτή θεωρείται ύποπτη και συνήθως κατατάσσεται ως BIRADS 4, με σύσταση για βιοψία.
Σχετίζονται με το ασβέστιο που παίρνω από τη διατροφή;
Όχι. Οι αποτιτανώσεις του μαστού δεν έχουν σχέση με το ασβέστιο της διατροφής ούτε με τη λήψη συμπληρωμάτων. Είναι τοπικές εναποθέσεις μέσα στον ιστό και δεν αποτρέπονται με αλλαγές στη διατροφή.
Εμφανίζονται πιο συχνά στην εμμηνόπαυση;
Οι καλοήθεις αποτιτανώσεις γίνονται συχνότερες με την ηλικία, καθώς σχετίζονται με τις μεταβολές του μαζικού αδένα. Η ηλικία όμως από μόνη της δεν καθορίζει αν ένα εύρημα είναι ύποπτο.
Τι σημαίνει BIRADS 4 στη μαστογραφία;
Ότι το εύρημα είναι ύποπτο και χρειάζεται βιοψία για να διευκρινιστεί. Η υποκατηγορία δείχνει τον βαθμό της υποψίας, από χαμηλή στο 4Α έως υψηλή στο 4Γ.
Πότε χρειάζεται χειρουργική αφαίρεση των αποτιτανώσεων;
Όταν η βιοψία δείξει άτυπη αλλοίωση ή in situ καρκίνωμα, ή όταν το αποτέλεσμα της βιοψίας δεν συμφωνεί με την εικόνα της μαστογραφίας. Οι καλοήθεις αποτιτανώσεις δεν αφαιρούνται.
Πηγές
- American Cancer Society, Understanding Your Mammogram Report. https://www.cancer.org/cancer/types/breast-cancer/screening-tests-and-early-detection/mammograms/understanding-your-mammogram-report.html
- Breastcancer.org, The Breast Imaging Reporting and Data System (BI-RADS). https://www.breastcancer.org/screening-testing/mammograms/bi-rads-results
- Radiopaedia, Breast Imaging-Reporting and Data System (BI-RADS). https://www.radiopaedia.org/articles/breast-imaging-reporting-and-data-system-birads
- International Agency for Research on Cancer, Atlas of breast cancer early detection. https://screening.iarc.fr/atlasbreastdetail.php?Index=101