Συμπτώματα καρκίνου του μαστού: τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσετε

Στα αρχικά του στάδια ο καρκίνος του μαστού συχνά δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Γι’ αυτό ενθαρρύνουμε τις γυναίκες να υποβάλλονται σε τακτικό προληπτικό έλεγχο με μαστογραφία ή υπερηχογράφημα, ανάλογα με την ηλικία τους και τον κίνδυνο που διατρέχει η καθεμία, αλλά και να γνωρίζουν το σώμα τους, ώστε να αντιλαμβάνονται έγκαιρα οποιαδήποτε αλλαγή.

Ποια είναι τα συμπτώματα του καρκίνου του μαστού;

Τα κυριότερα συμπτώματα και ευρήματα είναι:

• Ογκίδιο ή διόγκωση στον μαστό, στον θώρακα ή στη μασχάλη. Δεν πρόκειται πάντα για διακριτό ογκίδιο. Μπορεί να είναι μια περιοχή σκλήρυνσης ή πάχυνσης, που στην ψηλάφηση διαφέρει από τον υπόλοιπο μαστό.
• Αλλαγή στο μέγεθος ή στο σχήμα του ενός ή και των δύο μαστών.
• Αλλαγές στην υφή του δέρματος, όπως εισολκή (έλξη προς το εσωτερικό). Σε ορισμένες περιπτώσεις το δέρμα αποκτά εικόνα φλοιού πορτοκαλιού.
• Αλλαγή στο χρώμα του δέρματος: συνήθως ερυθρότητα ή, σε σκουρόχρωμες επιδερμίδες, πιο σκούρα απόχρωση, εικόνα φλεγμονής που δεν υποχωρεί με αντιβιωτικά.
• Αλλαγές στη θηλή: εισολκή, αλλαγή στην κατεύθυνσή της ή εξάνθημα που θυμίζει έκζεμα.
• Έκκριμα από τη θηλή εκτός εγκυμοσύνης ή θηλασμού, ιδίως όταν είναι αιματηρό ή ροζ, ή όταν προέρχεται από τη μία μόνο θηλή.
• Οίδημα ολόκληρου του μαστού ή τμήματός του, ακόμη και χωρίς ψηλαφητό ογκίδιο.

Ογκίδιο στο στήθος: πονάει ή δεν πονάει;

Το συχνότερο σύμπτωμα του καρκίνου του μαστού είναι ένα νέο ψηλαφητό ογκίδιο. Κάθε ψηλαφητό μόρφωμα χρειάζεται διερεύνηση με τις κατάλληλες εξετάσεις, ώστε να γνωρίζουμε τι ακριβώς είναι και πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί.

Τα επώδυνα ογκίδια με ομαλά όρια συνδέονται συνήθως με καλοήθεις παθήσεις. Περισσότερο ύποπτο είναι ένα ογκίδιο ανώδυνο, σκληρό, με ακανόνιστα όρια, που δεν είναι κινητό στην ψηλάφηση. Ένα κακοήθες ογκίδιο, όμως, μπορεί να είναι και μαλακό ή στρογγυλό, ευαίσθητο στην πίεση ή ακόμη και επώδυνο.

Συχνά ψηλαφούνται μικρά ογκίδια λίγο πριν από την περίοδο, τα οποία υποχωρούν μετά το τέλος της. Πρόκειται συνήθως για φυσιολογικό φαινόμενο, καθώς ο μαστός μεταβάλλεται ανάλογα με την ορμονική κατάσταση και τη φάση του κύκλου. Αν όμως ένα ογκίδιο ή μια σκληρή περιοχή παραμένει και μετά την περίοδο, ή αν υπάρχει οποιαδήποτε αμφιβολία, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση.

Όταν τα συμπτώματα αφορούν το δέρμα ή τη θηλή

Δεν εκδηλώνεται κάθε καρκίνος του μαστού με ψηλαφητό ογκίδιο. Σε δύο σπάνιες μορφές του, τα κύρια ευρήματα εντοπίζονται στο δέρμα ή στη θηλή.

Ερυθρότητα και οίδημα που μοιάζουν με φλεγμονή

Ο φλεγμονώδης καρκίνος του μαστού αντιστοιχεί περίπου στο 1% έως 5% όλων των καρκίνων του μαστού. Συχνά δεν σχηματίζει ογκίδιο. Ο μαστός παρουσιάζει οίδημα και ερυθρότητα σε μεγάλη έκταση και μπορεί να είναι θερμότερος και βαρύτερος από τον άλλο, να πονά ή να προκαλεί κνησμό. Το δέρμα εμφανίζει πάχυνση και εικόνα φλοιού πορτοκαλιού. Τα συμπτώματα εξελίσσονται γρήγορα, συνήθως μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Επειδή η εικόνα μοιάζει πολύ με λοίμωξη του μαστού (μαστίτιδα), είναι πιθανό να χορηγηθεί αρχικά αντιβίωση. Ελλοχεύει όμως ο κίνδυνος να κρύβεται ένας φλεγμονώδης καρκίνος πίσω από μια φαινομενικά αθώα φλεγμονή. Γι’ αυτό καμία φλεγμονή του μαστού που δεν υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες με την αντιβίωση δεν θα πρέπει να μένει αδιάγνωστη. Άμεση εκτίμηση από χειρουργό μαστού χρειάζεται επίσης όταν τα συμπτώματα επιδεινώνονται ή επεκτείνονται, ή όταν εμφανίζονται σε γυναίκα που δεν θηλάζει. Περισσότερα θα βρείτε στο άρθρο για τον φλεγμονώδη καρκίνο του μαστού.

Εξάνθημα στη θηλή που μοιάζει με έκζεμα

Η νόσος του Paget της θηλής αφορά περίπου το 1% έως 4% των γυναικών με καρκίνο του μαστού. Ξεκινά πάντα από τη θηλή και μπορεί να επεκταθεί στη θηλαία άλω, δηλαδή στο σκουρόχρωμο δέρμα γύρω από τη θηλή. Εμφανίζεται ως ερυθρό εξάνθημα με απολέπιση, ενώ το δέρμα είναι συχνά ερεθισμένο και επώδυνο και μπορεί να προκαλεί κνησμό ή αίσθημα καύσου. Επειδή η εικόνα θυμίζει έκζεμα ή ψωρίαση, μπορεί να εκληφθεί ως απλό δερματολογικό πρόβλημα. Περίπου οι μισές γυναίκες με νόσο του Paget έχουν επίσης ογκίδιο πίσω από τη θηλή.

Ογκίδιο στη μασχάλη

Οι λεμφαδένες της μασχάλης, που ανήκουν στο ανοσοποιητικό σύστημα, υπό φυσιολογικές συνθήκες δεν ψηλαφώνται. Διογκώνονται συχνά στο πλαίσιο μιας λοίμωξης ή τραυματισμού στις γύρω περιοχές. Στις περιπτώσεις αυτές, είναι συνήθως επώδυνοι, ιδίως στην πίεση. Η διόγκωση τότε, υποχωρεί από μόνη της, κατά κανόνα μέσα σε μία έως δύο εβδομάδες.

Σπανιότερα, ένας λεμφαδένας της μασχάλης διογκώνεται επειδή ο καρκίνος του μαστού έχει επεκταθεί σε αυτόν. Αυτό μπορεί να συμβεί ακόμη και προτού ο όγκος στον μαστό γίνει ψηλαφητός. Σε πολύ λίγες περιπτώσεις ο καρκίνος εκδηλώνεται πρώτα σε λεμφαδένα της μασχάλης, χωρίς να εντοπίζεται εύρημα στον μαστό, ούτε στη μαστογραφία ούτε στο υπερηχογράφημα, όπως εξηγούμε στο άρθρο για τον «αόρατο» καρκίνο του μαστού.

Κάθε ογκίδιο στη μασχάλη χρειάζεται εκτίμηση από ιατρό χωρίς αναμονή, ιδίως όταν:

• αυξάνεται σε μέγεθος ή δεν υποχωρεί
• είναι σκληρό ή δεν είναι κινητό στην ψηλάφηση
• συνοδεύεται από νυχτερινή εφίδρωση ή υψηλό πυρετό
• εμφανίστηκε χωρίς να έχει προηγηθεί κάποια λοίμωξη
• συνυπάρχει διογκωμένος λεμφαδένας πάνω ή κάτω από την κλείδα

Πόνος στον μαστό: πότε χρειάζεται έλεγχος

Ο πόνος στον μαστό (μαστοδυνία) είναι πολύ συχνός και, όταν δεν συνοδεύεται από άλλο σύμπτωμα, συνήθως δεν οφείλεται σε καρκίνο.

Στις περισσότερες περιπτώσεις σχετίζεται με τον εμμηνορρυσιακό κύκλο: ξεκινά έως και δύο εβδομάδες πριν από την περίοδο και υποχωρεί με το τέλος της. Πρόκειται συνήθως για αίσθημα βάρους ή ενόχλησης και στους δύο μαστούς, το οποίο μερικές φορές επεκτείνεται προς τη μασχάλη.

Άλλες αιτίες είναι η εγκυμοσύνη, οι ορμονικές μεταβολές της εμμηνόπαυσης, ορισμένα φάρμακα (όπως τα από του στόματος αντισυλληπτικά) και η μαστίτιδα. Ακόμη και ένας τραυματισμός ή μια μυϊκή καταπόνηση στον αυχένα, στον ώμο ή στην πλάτη μπορεί να προκαλέσει πόνο που αντανακλά στον μαστό.

Συνιστούμε εκτίμηση από ιατρό όταν ο πόνος δεν βελτιώνεται ή δεν ανταποκρίνεται στην αναλγητική αγωγή, όταν συνυπάρχει κάποιο από τα παραπάνω συμπτώματα, καθώς και όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού ή των ωοθηκών.

Πότε πρέπει να απευθυνθείτε σε ιατρό

Αν παρατηρήσετε κάποιο από τα συμπτώματα που περιγράψαμε, συνιστούμε να επισκεφθείτε ιατρό, κατά προτίμηση εξειδικευμένο χειρουργό μαστού. Η εξέταση θα πρέπει να γίνει το συντομότερο δυνατό όταν:

• ψηλαφάται ογκίδιο ή περιοχή σκλήρυνσης που επιμένει
• ψηλαφάται ογκίδιο ή λεμφαδένας στη μασχάλη
• κάποια περιοχή του μαστού είναι ερυθρή, θερμή ή διογκωμένη
• υπάρχει πόνος στον μαστό μαζί με υψηλό πυρετό ή ρίγος
• υπάρχει έκκριμα από τη θηλή, ιδίως αν είναι αιματηρό ή προέρχεται από τη μία μόνο θηλή
• ο ένας ή και οι δύο μαστοί έχουν αλλάξει σχήμα ή μέγεθος
• το δέρμα παρουσιάζει εισολκή ή εικόνα φλοιού πορτοκαλιού
• υπάρχει εξάνθημα στη θηλή ή γύρω από αυτήν, ή πρόσφατη εισολκή της θηλής

Τι περιλαμβάνει η ιατρική εκτίμηση

Αυτοεξέταση του μαστού

Η αυτοεξέταση δεν αντικαθιστά τη μαστογραφία και το υπερηχογράφημα. Κάθε γυναίκα, ωστόσο, θα πρέπει να «γνωρίζει» τον μαστό της, δηλαδή τη φυσιολογική του εικόνα και υφή, ώστε να διακρίνει έγκαιρα κάθε νέο εύρημα.

• Πότε ξεκινά: από την ηλικία των 20 έως 25 ετών.
• Ποια ημέρα: για τις γυναίκες που έχουν περίοδο, λίγες ημέρες μετά το τέλος της, δηλαδή περίπου την 5η έως 8η ημέρα του κύκλου. Τότε ο μαστός είναι πιο μαλακός και η εξέταση ευκολότερη. Μετά την εμμηνόπαυση η ημέρα δεν έχει σημασία, αρκεί η αυτοεξέταση να γίνεται μία φορά τον μήνα.
• Πώς: επισκόπηση των μαστών στον καθρέφτη και στη συνέχεια ψηλάφηση, χωρίς να παραλείπονται οι μασχάλες και η περιοχή γύρω από την κλείδα.

Οι γυναίκες με αυξημένο κίνδυνο, για παράδειγμα όταν η μητέρα ή η αδελφή τους έχει νοσήσει από καρκίνο του μαστού, χρειάζονται συνήθως προληπτικό έλεγχο νωρίτερα και συχνότερα. Πότε ξεκινά και πόσο συχνά επαναλαμβάνεται ο προληπτικός έλεγχος περιγράφεται στις σελίδες για την πρόληψη, τους παράγοντες κινδύνου και τις συνήθεις απορίες.

Συχνές ερωτήσεις

Αν κάτι σας ανησυχεί

Η Δρ. Φιορίτα Πουλακάκη είναι χειρουργός μαστού, διευθύντρια της κλινικής μαστού του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών (κλινική Αμαρουσίου). Είναι κάτοχος του Ευρωπαϊκού Διπλώματος Χειρουργικής του Μαστού (FEBS) και της Ευρωπαικής εξειδίκευσης της Χειρουργικής του Μαστού CEBS (BRESO). Παράλληλα έχει έντονο εθελοντικό έργο, υπηρετεί ως Πρόεδρος της EUROPA DONNA Hellas και φιλανθρωπικό έργο έχοντας ιδρύσει το Ίδρυμα Build a Bridge.

Αν έχετε παρατηρήσει κάποια αλλαγή στον μαστό σας ή θέλετε να προγραμματίσετε τον προληπτικό σας έλεγχο, μπορείτε να κλείσετε ραντεβού για εξέταση.

Κλείστε ραντεβού